على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

772

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

زبانه زد آتش و افروخته گرديد . و تاجج النهار : سخت گرم شد روز . و كذلك تاج النهار . تاج خانه ( t j - x ne ) ا . پ . جائى كه در آن تاج را نگاه مىدارند . تاج خواه ( t j - x h ) ص . پ . آنكه مشتاق تاج باشد . و پادشاه قادر و توانا . تاجدار ( t j - d r ) ا و ص . پ . پادشاه داراى تاج و نگهبان و حافظ تاج . تاج‌دارى ( t j - d ri ) ا و ص . پ . پادشاهى و سلطنت . تاج‌ده ( t j - deh ) ص . پ . بخشايندهء تاج و تاج بخش . تاجر ( t jer ) ا . ع . بازرگان . و مىفروش ج : تجار و تجر ( tojor ) و تجر ( tajr ) و ج ج : تجار ( tej r ) و حاذق و داناى كار . و ماده شترى كه در بازار مشترى داشته باشد . تاجر ( t jer ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بازرگان و سوداگر . تاجران ( t jor n ) ا . پ . ترجمان و مترجم . تاجرة ( t jerat ) ا . ع . مؤنث تاجر . و ماده شتر رايج بازار . و اسب نجيب . و هو على اكرم تاجرة اى على اكرم خيل عتاق . تاجرى ( t jeri ) ص . پ . بازرگانى . و منسوب و متعلق به تاجر . تاجريزى ( t jrizi ) ا . پ . بلغت اصفهانى و طهرانى عنب الثعلب و روپاس . تاجك ( t jek ) ا . پ . تاجيك . تاجكى ( t jaki ) و ( t jeki ) ا . پ . لباسى كه مردم تبريز مىپوشند . تاجگاه ( t j - g h ) ا . پ . تاج خانه و جائى كه در آن تاج را نگاه مىدارند . تاج گذارى ( t j - goz ri ) ا . پ . جلوس بر تخت سلطنت و گذاشتن تاج بر سر . تأجل ( taajjol ) م . ع . مهلت خواستن . و پس ماندن گلهء گاوان . و درنگ كردن و جمع شدن قوم از جاها . و گرد آمدن آب در قرارگاه خود . تاجم ( taajjom ) م . ع . خشم گرفتن بر كسى . و تاجمت النار : زبانه زد آتش . و تاجم النهار : سخت گرم شد روز . و تاجم الاسد : در آمد شير در بيشه . تاجور ( t j - var ) ا و ص . پ . صاحب تاج و تاجدار . تاجية ( t jiyat ) ا خ . ع . مقبره‌اى ببغداد منسوب بسوى مدرسهء تاج الملك ابو الغنائم . و نهرى بكوفه . تأجيج ( ta'jij ) م . ع . اججت النار تأجيجا : بر افروختم آتش را . تأجير ( ta'jir ) م . ع . آجر ساختن . تاجيك ( t jik ) ا . پ . غير عرب و ترك و مردم پارسى ، و مردم عربى كه در مملكت پارسيان زائيده شده و بزرگ گشته و بر آمده باشد . و غلام آزادى كه مشغول كشاورزى و زراعت باشد . تأجيل ( ta'jil ) م . ع . اجله تأجيلا : مدت معين كرد و مهلت داد او را و دوا كرد درد گردن او را كه از ناهموارى بالين بود يق لى اجل ( ejlon ) فاجلونى : به من درد گردن است پس دوا كنيد من را . و نيز تأجيل : بند كردن و باز داشتن . و اجل الماء فى الماجل : فراهم كرد آب را در ماجل . تا چند ( t - cand ) پ . كلمهء استفهام تا چه قدر و تا چه اندازه‌اى . و تا چند بار : تا چند دفعه و تا چند مرتبه . تا حال ( t - h l ) م ف . پ . تا كنون و تا اين زمان . تا حد ( t - had ) و تا حدى ( t - haddi ) م ف . پ . تا اندازه‌اى و تا اين قدر . تاحد ( taahhod ) م . ع . يگانه شدن . تاحم ( t hem ) ا . ع . جولاهه . تاحى ( t hi ) ا . ع . باغبان . تأحية ( ta'heyat ) م ع . تكرار نمودن يك صدا مانند كلمهء آه آه . و پس دوزى كردن . و كناره دوختن . تأحيد ( ta'hid ) م . ع . احد العشرة تأحيدا ( بصيغهء امر ) يعنى ده را يازده گردان و احد الاثنين : دو را يك گردان . و سعد صحابى در تشهد به دو انگشت اشاره مىكرد آن حضرت صلى اللّه عليه و آله فرمود : احد احد يعنى بيك انگشت اشاره كن كه خدا يك است . تاخ ( t x ) ا . پ . درختى است كه بتازى غضا گويند و چوب آن را هيزم سازند و آتشش بسيار بماند . و تاغ و توغ نيز گويند . تاخ ( t xx ) ا . ع . بىاشتهائى يق اصبح تاخا اى لا يشتهى الطعام . تأخاذ ( ta'x z ) م . ع . اخذت الشيئى و به اخذا و تأخاذا : گرفتم اين چيز را . مر . اخذ . تاخت ( t xt ) ا . پ . دو . و تاز و حمله و هجوم . و غارت و تاراج . و غنيمت . و يغما . و تاخت آوردن : حمله آوردن بر دشمن . و تاخت كردن : دوانيدن . تاخت تاراج ( t xt - t r j ) ا . پ . حمله و غارت . تاختن ( t xtan ) ف ل م . پ . تعجيل كردن . و دويدن . و حمله بردن . و تعاقب كردن . و شكار كردن . و اصرار كردن و الحاح نمودن . و بتاخت درآوردن . و پيچاندن . و رشتن و يافتن . و خم نمودن و منحنى و يا محدب ساختن . و نزاع كردن و مبارزت نمودن . و سوراخ نمودن . و منتشر ساختن و پراكنده